Hücre Yapısı

Her canlı hücrelerden oluşur — özelleşmiş parçaları olan minik makinelerden. Organel lerle tanış, her birinin ne işe yaradığını öğren ve bitki ile hayvan hücrelerinin farkını gör.

Yaklaşık 5 dk okuma
  • Hayvan ve bitki hücrelerinin yapısını tanımla
  • Her bir ana organelin işlevini belirt
  • Bitki ve hayvan hücrelerini karşılaştır
  • Özelleşmiş hücrelerin işlevlerine nasıl uyum sağladığını açıkla

Yaşamın yapı taşları

Her organizma — sen, bir mantar, bir balina — hücrelerden oluşur: yaşamın kimyasının gerçekleştiği mikroskobik bölmeler. Bazı organizmalar tek bir hücreden ibarettir; sen ise birlikte çalışan yaklaşık 30 trilyon hücreden oluşursun.

Tanım: hücre

Hücre, yaşamın en küçük birimidir. Bir zarla çevrilidir, genetik materyal içerir ve organizmayı canlı tutan kimyasal süreçleri yürütür.

Hücreler ilk kez 1660'larda, Robert Hooke'un mikroskopla mantara bakmasıyla görüldü ve gördüğü küçük kutucuklara "hücre" adını verdi. Modern mikroskoplar bu kutuların içini ortaya çıkardı: organel denen özelleşmiş yapılar — kelimenin tam anlamıyla "küçük organlar".

Organeller

çekirdekmitokondrimitokondriendoplazmik retikulumribozom kümesihücre zarı (dış sınır) · sitoplazma hücreyi doldurur
Tipik bir hayvan hücresi. Etiketlenen her parça — her organel — özelleşmiş bir işe sahiptir.

Bilmen gereken kadro şöyle:

  • Çekirdek — genetik materyali (DNA) içerir ve hücrenin faaliyetlerini kontrol eder: hangi proteinlerin yapılacağı, hücrenin ne zaman bölüneceği.
  • Hücre zarı — sınır. Hücreyi bir arada tutar ve içeri girip çıkanları denetler.
  • Sitoplazma — hücreyi dolduran jöle kıvamındaki madde; kimyasal tepkimelerin çoğu burada gerçekleşir.
  • Mitokondriler — oksijenli solunumun gerçekleştiği yer: hücreye güç sağlamak için glikozdan enerji açığa çıkarırlar. Aktif hücrelerde (kaslar!) çok sayıda bulunur.
  • Ribozomlar — proteinlerin yapıldığı (protein sentezi) minik yapılar.
  • Hücre duvarı (yalnızca bitki, alg ve mantarlarda) — hücreyi destekleyen ve güçlendiren selülozdan sert bir dış tabaka.
Mitokondriler ve enerji

Çok çalışan hücrelerin çok enerjiye ihtiyacı vardır, bu yüzden daha fazla mitokondri içerirler. Bir kas hücresinde binlercesi olabilir; bir deri hücresinde ise çok daha azı. Yapı, ihtiyaca uyar.

Bitki hücreleri: üç ekstra

Bitki hücreleri yukarıdakilerin hepsini içerir artı hayvan hücrelerinde bulunmayan üç yapı:

  1. Kloroplastlar — fotosentez için ışığı soğuran yeşil pigment klorofil içerir.
  2. Kalıcı koful — hücreyi sert tutan ve maddeleri depolayan, hücre özsuyu dolu büyük bir kese.
  3. Hücre duvarı — selülozdan yapılır; ekstra dayanıklılık ve destek sağlar.
Fotosentez (kloroplastlarda gerçekleşir)

karbondioksit + su → glikoz + oksijen

Oksijenli solunum (mitokondrilerde gerçekleşir)

glikoz + oksijen → karbondioksit + su (+ açığa çıkan enerji)

İki tepkimenin neredeyse birbirinin aynadaki yansıması olduğuna dikkat et — bitkiler ve hayvanlar kimyasal olarak iç içedir.

Özelleşmiş hücreler

Hücreler farklılaşarak özelleşir: yapıları tek bir işe uygun şekilde değişir.

  • Kök tüy hücreleri topraktan su emmek için uzun tüyler çıkarır — devasa yüzey alanı, kloroplast yok (yeraltı karanlıktır).
  • Palizat yaprak hücreleri kloroplastlarla doludur ve maksimum ışığı yakalamak için uzun ve incedir.
  • Sperm hücrelerinin yüzmek için bir kuyruğu, enerji için yığınla mitokondrisi ve yumurtaya girmek için enzimleri vardır.
  • Alyuvarlar hemoglobine yer açmak için çekirdeklerini tamamen kaybeder ve maksimum yüzey alanı için içbükey disk şeklindedir.
Yakalaman gereken örüntü

Sınavda ne zaman özelleşmiş bir hücre sorulsa, cevabı iki hamlede ver: iş nedir? sonra hangi özellik bu işi yapmaya yardımcı olur? Yapı her zaman işleve hizmet eder.

Organizasyon: hücrelerden sistemlere

Hücreler tek başına çalışmaz. Hiyerarşi şöyle:

organeller → hücreler → dokular → organlar → organ sistemleri

Doku, tek bir iş yapan benzer hücrelerin grubudur (kas dokusu). Organ, dokuları birleştirir (mide). Organ sistemi, organları birleştirir (sindirim sistemi).

Alıştırma

Bitki hücrelerinde bulunan ancak hayvan hücrelerinde bulunmayan üç yapıyı adlandır.
Fotosentez ve desteği düşün.

Hücre duvarı, kloroplastlar ve kalıcı koful.

Glikozdan enerji açığa çıkaran organel hangisidir, ışık enerjisini yakalayan hangisidir?
Biri neredeyse tüm hücrelerde vardır; diğeri yalnızca bitkilerde.

Mitokondriler oksijenli solunumla enerji açığa çıkarır. Kloroplastlar fotosentez için ışığı yakalar.

Kök tüy hücrelerinde neden kloroplast olmadığını açıkla.
Nerede yaşıyorlar ve işleri ne?

Karanlıkta, yeraltında yaşayıp su emerler — fotosentez için ışık yoktur, bu yüzden kloroplastlar işe yaramazdı. Bunun yerine emilime özelleşmişlerdir; yüzey alanı için uzun tüyleri vardır.

Bunları en küçükten başlayarak sırala: organ, hücre, organel, organ sistemi, doku.
Mikroskobikten başla.

Organel → hücre → doku → organ → organ sistemi.

Hızlı kontrol

Hücre yapısı — hızlı kontrol

Genetik materyali içeren ve hücreyi kontrol eden organel hangisidir?

Çekirdek DNA'yı barındırır ve protein sentezi ile bölünme dahil hücrenin faaliyetlerini yönetir.

Protein sentezi nerede gerçekleşir?

Ribozomlar protein sentezinin gerçekleştiği yerdir.

Bitki hücrelerine ekstra dayanıklılık veren özellik hangisidir?

Selülozdan yapılan hücre duvarı bitki hücrelerini destekler ve güçlendirir.

Kas hücreleri neden çok sayıda mitokondri içerir?

Kas kasılması çok enerji gerektirir; bu enerji mitokondrilerdeki oksijenli solunumla açığa çıkar.
Önemli çıkarımlar
  • Hücreler yaşamın temel birimleridir; organeller onların özelleşmiş parçalarıdır.
  • Çekirdek (kontrol + DNA), mitokondriler (solunum), ribozomlar (protein sentezi), zar (sınır).
  • Bitki hücreleri ekler: hücre duvarı, kloroplastlar (fotosentez) ve kalıcı koful.
  • Özelleşmiş hücreler yapılarını işlevlerine uyarlar — ikisini her zaman ilişkilendir.
  • Organizasyon: organeller → hücreler → dokular → organlar → organ sistemleri.
8. Sınıf bölümlerine dönİlgili kaynaklar →